ŚCIEŻKA POMOCY W SYTUACJI WYSTĄPIENIA PRZEMOCY RÓWIEŚNICZEJ W SZKOLE
Cel ścieżki pomocy
Zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i uczennicom, w tym szybkiej, adekwatnej i skutecznej reakcji szkoły w związku z wystąpieniem przemocy rówieśniczej (fizycznej, psychicznej, słownej, cyberprzemocy itp.), mające na celu ochronę dziecka doznającego przemocy, przemodelowanie zachowania sprawców i zapobieganie dalszym incydentom w szkole.
Rozpoznanie i zgłoszenie
Kto może zgłosić?
• Uczeń (ofiara lub świadek)
• Rodzic/opiekun prawny
• Nauczyciel, wychowawca
• Inny pracownik szkoły
Forma zgłoszenia przemocy występującej w szkole:
• Bezpośrednio do wychowawcy, pedagoga, psychologa, nauczyciela, dyrektora szkoły
• Poprzez skrzynkę zaufania (jeśli istnieje)
• Drogą elektroniczną na adres sekretariatu szkoły lub dyrektora
• Drogą telefoniczną do sekretariatu szkoły lub dyrektora
• Anonimowo (jeśli szkoła umożliwia taką formę)
• Pisemnie do właściwego Kuratora Oświaty
Początkowe działania szkoły
1. Zabezpieczenie ucznia/uczestników zdarzenia
Zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim uczniom i uczennicom należy do kompetencji dyrektora szkoły.
Oddzielenie sprawcy od ofiary (czasowe) – zadanie dyrektora i nauczycieli (realizowane zgodnie z obowiązującymi procedurami szkolnymi).
W razie potrzeby – wezwanie rodziców/opiekunów, odpowiednich służb (np. Policji dzwoniąc pod numer 997 lub 112, Państwowego Ratownictwa Medycznego dzwoniąc pod numer 999 lub 112).
2. Dokumentacja zdarzenia – zgodna z obowiązującymi procedurami szkolnymi
Spisanie relacji ofiary, świadków, sprawcy.
Zebranie dowodów (zrzuty ekranu, zdjęcia, nagrania – w przypadku cyberprzemocy).
Sporządzenie notatki służbowej.
Diagnoza sytuacji
1. Spotkanie zespołu wychowawczo-profilaktycznego (lub zespołu interwencyjnego)
Pedagog, psycholog, wychowawca, dyrektor (lub wicedyrektor), nauczyciele zaangażowani.
Analiza sytuacji – skala przemocy, powtarzalność, motywy, zaangażowane osoby.
2. Ustalenie dalszych działań
Wdrożenie procedury interwencji kryzysowej.
Podjęcie decyzji o poinformowaniu instytucji zewnętrznych (np. sądu rodzinnego, Policji, ośrodka pomocy społecznej, Państwowego Ratownictwa Medycznego).
Działania interwencyjne, wychowawczo-profilaktyczne.
W stosunku do osoby doznającej przemocy:
Wsparcie psychologa/pedagoga szkolnego.
Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa uczniowi/uczennicy.
Obserwacja ucznia/uczennicy przez wychowawcę i nauczycieli.
Spotkania z rodzicami.
Możliwość zmiany klasy, jeśli dziecko tego potrzebuje i jest to uzasadnione
Współpraca z rodzicami.
Korzystanie z pomocy specjalistów, w tym w pomocy instytucjonalnej:
– kompetentni wychowawczo nauczyciele i wychowawcy
– pedagog i psycholog w szkole
– poradnie psychologiczno-pedagogiczne
– system opieki zdrowotnej:
I poziom referencyjny – Zespoły i Ośrodki Środowiskowej Pomocy Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży.
Gwarancją skuteczności działań podejmowanych na I poziomie wsparcia jest współpraca ośrodków opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej ze środowiskiem szkolnym. Szkoła może podpisać porozumienie z ośrodkiem.
II poziom referencyjny – Centra Zdrowia Psychicznego.
Wsparcie jest szybkie, bez skierowania, bezpłatne i blisko domu. Pierwszy kontakt to rozmowa ze specjalistą w Punkcie Zgłoszeniowo Koordynacyjnym, która pozwoli określić pierwsze potrzeby Pacjenta i ustalić wstępny plan wsparcia, które otrzyma w centrum. Bezpośredni link do mapy: www.czp.org.pl/mapa/.
III poziom referencyjny – Ośrodek Wysokospecjalistycznej Całodobowej Opieki Psychiatrycznej.
W sytuacjach nagłych, gdy stan zdrowia dziecka wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej, każdy jest zobowiązany do udzielenia pomocy przedmedycznej w zakresie posiadanych umiejętności oraz do skutecznego powiadomienia o tym zdarzeniu podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego .
W przypadku poważniejszych naruszeń – powiadomienie sądu rodzinnego, Policji.
W szkole od 15 sierpnia 2024 r. powinny być wdrożone standardy ochrony małoletnich, których wytyczne są dostępne na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości. Wprowadzenie standardów ochrony dzieci ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa dzieci, ale także rodziców i personelu placówek, które z dziećmi pracują.
W stosunku do sprawcy:
Rozmowa dyscyplinująca.
Zastosowanie środków wychowawczych lub dyscyplinujących (np. upomnienie, nagana, przeniesienie do innej klasy w porozumieniu z rodzicami).
Współpraca z rodzicami oraz korzystanie z pomocy specjalistów, w tym w pomocy instytucjonalnej – jw.
W przypadku poważniejszych naruszeń – powiadomienie sądu rodzinnego, Policji.
W stosunku do klasy/świadków zdarzenia:
Zajęcia integracyjne, wychowawczo-profilaktyczne.
Rozmowa z całą klasą o skutkach przemocy, mediacje.
Warsztaty z zakresu empatii, komunikacji, rozwiązywania konfliktów, realizacja programów z Bazy Rekomendowanych Programów Profilaktycznych, upowszechnianie materiałów edukacyjnych znajdujących się na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji, współpraca z organizacjami pozarządowymi np. Fundacją Życie Warte Jest Rozmowy, Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę w zakresie realizacji w szkole programów profilaktycznych.
Monitorowanie sytuacji.
Regularna obserwacja relacji w klasie przez wychowawcę i specjalistów z zakresu profilaktyki zdrowia psychicznego, przeciwdziałania przemocy rówieśniczej.
Spotkania kontrolne z ofiarą, sprawcą i ich rodzicami organizowane przez dyrektora, psychologa, pedagoga szkolnego.
Monitoring skuteczności działań po określonym czasie (np. po miesiącu, po 3 miesiącach od zdarzenia).
Profilaktyka pozytywna
Stałe działania profilaktyczne w szkole:
Realizacja programu wychowawczo-profilaktycznego opracowanego na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka.
Realizacja Programów z Bazy Rekomendowanych Programów Profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy w szkole, komunikacji, empatii, np. dla:
• przedszkoli: np. program „Luba czuje”, którego celem jest zwiększenie poziomu kompetencji emocjonalnych oraz funkcji wykonawczych dzieci w wieku przedszkolnym;
• uczniów z klas V-VIII szkoły podstawowej oraz uczniowie szkół ponadpodstawowych. Np. program „Iskra odporności”, polegający na rozwijaniu umiejętności kontrolowania sposobu reagowania na trudności. Celem programu jest rozwój umiejętności rozwiązywania konfliktów i asertywnej komunikacji poprzez formułowanie komunikatu „Ja”, nazywanie uczuć i formułowanie propozycji rozwiązań, które będą służyły obu stronom konfliktu. Ponadto nauka pozytywnej adaptacji – rozwijanie umiejętności przezwyciężania trudności poprzez poszukiwanie konstruktywnych sposobów reagowania na wyzwania i zmieniające się otoczenie, a także powrót do dobrego funkcjonowania po trudnych doświadczeniach.
• uczniów i nauczycieli szkół podstawowych (z klas IV – VIII), szkół ponadpodstawowych, Młodzieżowych Ośrodków Socjoterapii i Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych: np. program „Tutoring szkolny”: zwiększenie poczucia bezpieczeństwa w szkole, poprawa relacji oraz klimatu społecznego szkoły, wzrost u uczniów wiary we własne możliwości, doświadczanie przez nich sprawstwa i odpowiedzialności.
• uczniów szkół podstawowych i I klas szkół ponadpodstawowych, np. program „Trzy koła”, Cele programu: wzmacnianie więzi społecznych pomiędzy nauczycielami i uczniami, szkołą i rodzicami, a także rozwijanie pozytywnych relacji społecznych między uczniami, wzmacnianie zachowań prospołecznych uczniów, np. stawanie w obronie innych uczniów, udzielanie pomocy koleżeńskiej, powstrzymywanie rówieśników, którzy planują zachowania niebezpieczne,
Lekcje wychowawcze dotyczące empatii, szacunku, asertywności, komunikacji.
Szkolenia dla nauczycieli z zakresu rozpoznawania i reagowania na przemoc rówieśniczą w szkole, cyberprzemoc.
Współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, organizacjami pozarządowymi, ośrodkiem pomocy społecznej.
Dokumentacja
Każdy etap powinien być dokumentowany w postaci sporządzania notatek, raportów, zabezpieczony obraz z monitoringu wizyjnego (do ewentualnego żądania rodziców czy służb)
Dokumenty powinny być przechowywane zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. – o ochronie danych osobowych.
Dyrektor Szkoły
Wojciech Kordaczuk